Informacja wprowadzająca

W transformację energetyczną angażują się wszystkie miejscowość w kraju. Obecnie prezentujemy działania podejmowane w Czechowicach-Dziedzicach, mieście średniej wielkości będące reprezentatywnym przedstawicielem takich miejscowości.

Informacje zostały przekazane przez burmistrza Mariana Błachuta, a wywiad z nim uściśla niektóre ważne aspekty prezentowanych projektów.

Czechowice-Dziedzice – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie bielskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czechowice-Dziedzice; miasto leży historycznie na Śląsku Cieszyńskim w aglomeracji bielskiej. Czechowice-Dziedzice stanowią ośrodek przemysłowy z kopalnią węgla kamiennego, walcownią metali, fabryką sprzętu elektrotechnicznego oraz rafinerią. Według danych z 2024 r. miasto miało 34 783 mieszkańców Jest to piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce niebędące siedzibą powiatu (Wikipedia).

Zbigniew Michniowski

Czechowice-Dziedzice konsekwentnie realizują lokalną transformację energetyczną.

Transformacja energetyczna w gminie Czechowice-Dziedzice postępuje w sposób konsekwentny, systematyczny i wielowymiarowy. Samorząd od wielu lat realizuje działania zmierzające do samowystarczalności energetycznej i poprawy jej efektywności, a także ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych oraz zwiększeniu udziału odnawialnych źródeł energii w lokalnym bilansie energetycznym. Szczególną rolę odgrywają tutaj zarówno inwestycje realizowane bezpośrednio przez gminę, jak i przedsięwzięcia prowadzone przez spółki komunalne – Przedsiębiorstwo Inżynierii Miejskiej Sp. z o.o. oraz Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej Sp. z o.o., które są jednocześnie filarami funkcjonującego na terenie gminy Klastra Zielonej Energii Czechowice-Dziedzice.

Działania samorządu – od efektywności energetycznej do odnawialnych źródeł energii.

Podstawą prowadzonych działań jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Gminy Czechowice-Dziedzice oraz dokumenty strategiczne określające kierunki rozwoju energetycznego i klimatycznego gminy. W ostatnich latach zrealizowano szereg przedsięwzięć obejmujących przede wszystkim: termomodernizację szkół, przedszkoli i budynków komunalnych, modernizację systemów grzewczych i wymianę nieefektywnych źródeł ciepła, montaż instalacji fotowoltaicznych na obiektach publicznych, modernizację oświetlenia ulicznego poprzez wymianę opraw sodowych na energooszczędne oprawy LED, działania edukacyjne i doradcze skierowane do mieszkańców.

Istotnym elementem lokalnej polityki energetycznej jest również aktywne wspieranie mieszkańców w pozyskiwaniu środków krajowych i europejskich na inwestycje związane z odnawialnymi źródłami energii. Gmina pomaga w realizacji projektów obejmujących instalacje fotowoltaiczne, magazyny energii, pompy ciepła oraz modernizację indywidualnych systemów grzewczych.

Efektem prowadzonych działań jest sukcesywne ograniczanie zużycia energii, redukcja emisji CO₂ oraz poprawa jakości powietrza. Jednocześnie inwestycje przekładają się na obniżenie kosztów funkcjonowania zarówno obiektów publicznych, jak i gospodarstw domowych.

Klaster Zielonej Energii Czechowice-Dziedzice – platforma współpracy na rzecz lokalnej transformacji energetycznej

Istotnym elementem transformacji energetycznej gminy Czechowice-Dziedzice jest działalność Klastra Zielonej Energii Czechowice-Dziedzice, powołanego 19 maja 2023 roku. Funkcję lidera klastra pełni gmina Czechowice-Dziedzice, natomiast jego filarami są kluczowe spółki komunalne: Przedsiębiorstwo Inżynierii Miejskiej Sp. z o.o. oraz Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej Sp. z o.o., odgrywające ważną rolę w realizacji lokalnej polityki energetycznej i klimatycznej.

Klaster stanowi platformę współpracy podmiotów samorządowych, gospodarczych, naukowych i społecznych w zakresie wytwarzania, magazynowania, bilansowania, dystrybucji oraz obrotu energią elektryczną i ciepłem, a także paliwami alternatywnymi. Jego działalność obejmuje obszar miasta i gminy Czechowice-Dziedzice oraz bezpośrednie otoczenie funkcjonalne gminy. Klaster wpisuje się w ogólnopolski rozwój energetyki rozproszonej i społeczności energetycznych, stanowiąc narzędzie wzmacniania lokalnego bezpieczeństwa energetycznego, niezależności energetycznej oraz odporności na zmiany zachodzące na krajowych i międzynarodowych rynkach energii. Potwierdzeniem aktywności i wiarygodności klastra jest posiadany Certyfikat Członkowski Krajowej Izby Klastrów Energii i Odnawialnych Źródeł Energii.

Podstawowym celem klastra jest prowadzenie skoordynowanej i długofalowej polityki energetycznej opartej na rozwoju odnawialnych źródeł energii, efektywnym wykorzystaniu lokalnych zasobów energetycznych oraz wdrażaniu nowoczesnych technologii pozyskiwania, przetwarzania, magazynowania i zarządzania energią. Działania te służą nie tylko ograniczaniu emisji gazów cieplarnianych i poprawie jakości środowiska, lecz również wzmacnianiu konkurencyjności lokalnej gospodarki oraz tworzeniu warunków dla zrównoważonego rozwoju gminy.

Jednym z kluczowych obszarów działalności klastra jest integracja lokalnych producentów i odbiorców energii w ramach wspólnego rynku energii, umożliwiającego efektywniejsze wykorzystanie energii wytwarzanej lokalnie. W perspektywie rozwoju klastra istotne znaczenie mają także przedsięwzięcia związane z magazynowaniem energii, rozwojem inteligentnych systemów zarządzania energią, elektryfikacją transportu oraz wykorzystaniem energii odpadowej i ciepła odpadowego w lokalnym systemie energetycznym.

Ważnym aspektem funkcjonowania klastra jest również działalność edukacyjna i informacyjna skierowana do mieszkańców, przedsiębiorców oraz instytucji publicznych. Obejmuje ona promowanie efektywności energetycznej, odnawialnych źródeł energii, gospodarki obiegu zamkniętego oraz świadomego zarządzania energią. Budowanie kompetencji i świadomości energetycznej lokalnej społeczności jest postrzegane jako jeden z warunków skutecznej transformacji energetycznej.

W skład klastra wchodzi szeroka koalicja podmiotów gospodarczych, przemysłowych i naukowych działających na terenie gminy oraz regionu. Po stronie wytwórców, odbiorców i prosumentów znajdują się m.in. RCEkoenergia Sp. z o.o. (spółka z Grupy Kapitałowej UNIMOT zajmująca się wytwarzaniem energii), UNIMOT Terminale Sp. z o.o., Modern Solution for Environment Sp. z o.o., Walcownia Metali Dziedzice S.A., Przedsiębiorstwo Górnicze Silesia Sp. z o.o., Improdex Sp. z o.o., Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o., Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej Sp. z o.o. oraz firma GAYA Andrzej Sowa. Zaplecze eksperckie, doradcze i naukowo-badawcze tworzą natomiast Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Geotermia Polska Sp. z o.o. oraz Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A.

Klaster ma charakter otwarty i rozwojowy. Od momentu powstania systematycznie poszerza grono uczestników o kolejne podmioty zainteresowane współpracą w zakresie lokalnej energetyki. Pozyskiwanie nowych członków odbywa się zgodnie z zasadami określonymi w umowie klastra, co sprzyja budowaniu szerokiego partnerstwa wokół wspólnych celów energetycznych, środowiskowych i gospodarczych.

Działalność Klastra Zielonej Energii Czechowice-Dziedzice wpisuje się w długofalową wizję rozwoju gminy jako nowoczesnego i odpowiedzialnego energetycznie samorządu. Tworzenie zdecentralizowanego systemu energetycznego opartego na współpracy samorządu, przedsiębiorstw, instytucji naukowych oraz mieszkańców pozwala skuteczniej wykorzystywać lokalny potencjał energetyczny, zwiększać udział odnawialnych źródeł energii w bilansie energetycznym gminy oraz budować odporność społeczności lokalnej na wyzwania związane z transformacją energetyczną i zmianami klimatu. W dłuższej perspektywie działania klastra mogą przyczynić się do stabilizacji kosztów energii, ograniczenia emisji zanieczyszczeń oraz podniesienia jakości życia mieszkańców i atrakcyjności inwestycyjnej Czechowic-Dziedzic.

Przedsiębiorstwo Inżynierii Miejskiej – transformacja energetyczna infrastruktury komunalnej.

Jednym z najważniejszych podmiotów realizujących cele transformacji energetycznej jest Przedsiębiorstwo Inżynierii Miejskiej Sp. z o.o., która odpowiada za funkcjonowanie kluczowej infrastruktury komunalnej obejmującej system ciepłowniczy, gospodarkę wodno-ściekową oraz dostawy wody na terenach sołeckich.

Modernizacja systemu ciepłowniczego.

PIM eksploatuje ponad 57 kilometrów sieci ciepłowniczych, z czego ponad 44% stanowią nowoczesne sieci wykonane w technologii rur preizolowanych. W systemie funkcjonuje również 7 węzłów grupowych oraz 18 wymiennikowych węzłów cieplnych.

Od wielu lat spółka prowadzi szeroko zakrojony program modernizacji sieci, polegający na zastępowaniu przestarzałych rurociągów kanałowych i napowietrznych nowoczesnymi sieciami preizolowanymi. Inwestycje te pozwalają znacząco ograniczać straty przesyłowe, poprawiać niezawodność dostaw ciepła oraz obniżać koszty eksploatacyjne.

Modernizacja systemu wpisuje się w krajowe i europejskie cele związane z dekarbonizacją ciepłownictwa, poprawą efektywności energetycznej oraz zwiększaniem bezpieczeństwa energetycznego mieszkańców.

Nakłady inwestycyjne związane z modernizacją i rozbudową systemu ciepłowniczego mają charakter wielomilionowy i są finansowane głównie ze środków własnych Spółki, środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Banku Gospodarstwa Krajowego. Obecnie Spółka aktywnie ubiega się również o wsparcie ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS) 2021–2027.

Energia z biogazu – oczyszczalnia ścieków jako lokalne źródło energii.

Szczególnie interesującym przykładem gospodarki obiegu zamkniętego jest działalność oczyszczalni ścieków eksploatowanej przez PIM. Od wielu lat funkcjonuje tam instalacja wysokosprawnej kogeneracji wykorzystująca biogaz powstający w procesie fermentacji osadów ściekowych oraz odpadów biodegradowalnych.

Obecnie pracują dwa agregaty kogeneracyjne o łącznej mocy elektrycznej 400 kW, dzięki którym oczyszczalnia osiąga ponad 60-procentowy poziom samowystarczalności energetycznej.

W perspektywie najbliższych lat spółka planuje realizację kolejnych inwestycji obejmujących: budowę drugiej komory fermentacyjnej, montaż trzeciego agregatu kogeneracyjnego o mocy około 350 kW, budowę nowego magazynu energii o pojemności 2500 m³ biogazu, budowę farmy fotowoltaicznej o mocy około 550 kWp.

Łączna wartość planowanych przedsięwzięć przekracza 25 mln zł. Po ich zakończeniu oczyszczalnia ścieków będzie mogła osiągnąć poziom bliski pełnej samowystarczalności energetycznej, stając się jednym z najbardziej nowoczesnych obiektów tego typu w regionie.

Bariery regulacyjne.

Pomimo prowadzonych inwestycji nadal istnieją istotne bariery prawne utrudniające pełne wykorzystanie potencjału energetycznego przedsiębiorstw komunalnych. Aktualne przepisy nie pozwalają na efektywne bilansowanie energii elektrycznej produkowanej na terenie oczyszczalni ścieków z energią zużywaną przez rozproszoną infrastrukturę wodociągową i kanalizacyjną. Ogranicza to możliwości dalszego zwiększania samowystarczalności energetycznej przedsiębiorstwa.

Długofalowym celem PIM jest budowa nowoczesnego, niskoemisyjnego przedsiębiorstwa komunalnego opartego na efektywności energetycznej, odnawialnych źródłach energii oraz odzysku energii z procesów technologicznych.

PKM Czechowice-Dziedzice – lider elektromobilności w subregionie południowym.

Drugim filarem lokalnej transformacji energetycznej jest Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej Sp. z o.o., które realizuje najbardziej zaawansowany program elektryfikacji transportu publicznego w południowej części województwa śląskiego.

Cztery etapy transformacji transportu publicznego.

Od 2017 roku spółka zrealizowała lub realizuje cztery duże projekty inwestycyjne związane z ograniczaniem emisji transportowych.

Pierwszym krokiem była realizacja projektu „Przyjazna Komunikacja w Czechowicach-Dziedzicach”, w ramach którego zakupiono nowoczesne autobusy spełniające normę Euro 6 oraz pojazdy hybrydowe. Projekt o wartości ponad 10,8 mln zł został w znacznym stopniu sfinansowany ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego. Kolejnym etapem był projekt „Elektromobilna komunikacja miejska w Czechowicach-Dziedzicach”, dzięki któremu do eksploatacji trafiły pierwsze dwa autobusy elektryczne klasy MEGA oraz powstała niezbędna infrastruktura ładowania. Były to pierwsze elektrobusy komunikacji miejskiej na Podbeskidziu. W 2026 roku do floty dołączą dwa kolejne autobusy elektryczne klasy MAXI zakupione w ramach Krajowego Planu Odbudowy.

Równolegle realizowany jest projekt „Rozwój elektromobilnej komunikacji miejskiej w Czechowicach-Dziedzicach”, finansowany z programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021–2027. Obejmuje on zakup kolejnych czterech autobusów elektrycznych, budowę infrastruktury ładowania oraz rozwój systemów informacji pasażerskiej.

Po zakończeniu wszystkich obecnie realizowanych inwestycji pod koniec 2026 roku tabor PKM będzie obejmował osiem autobusów elektrycznych, co uczyni Czechowice-Dziedzice jednym z liderów elektromobilności wśród średnich gmin województwa śląskiego.

Energia dla elektromobilności.

Transformacja transportu publicznego obejmuje nie tylko zakup pojazdów, ale również rozwój własnych źródeł energii. Na terenie zajezdni funkcjonuje już instalacja fotowoltaiczna o mocy 50 kWp, a jej rozbudowa do 120 kWp ma zostać zakończona w 2026 roku. Kolejne plany zakładają budowę instalacji fotowoltaicznych o mocy przekraczającej 0,5 MW wraz z magazynami energii i infrastrukturą ładowania autobusów. Docelowo energia produkowana lokalnie ma w coraz większym stopniu zasilać zeroemisyjny tabor, ograniczając koszty funkcjonowania przedsiębiorstwa i zwiększając jego odporność na wahania cen energii elektrycznej.

Finansowanie transformacji energetycznej.

Jednym z największych sukcesów Czechowic-Dziedzic jest skuteczne pozyskiwanie środków zewnętrznych na realizację projektów energetycznych i transportowych. Wykorzystywane są środki pochodzące m.in. z: Funduszy Europejskich dla Śląskiego, Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego, Funduszy Europejskich na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS), Krajowego Planu Odbudowy, Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach oraz Bank Gospodarstwa Krajowego.

Wyzwania na kolejne lata.

Pomimo osiągniętych sukcesów dalsza transformacja energetyczna wymaga przezwyciężenia szeregu barier. Do najważniejszych należą: długotrwałe procedury związane z pozyskiwaniem funduszy europejskich, ograniczona dostępność programów wsparcia dla przedsiębiorstw komunalnych, konieczność rozbudowy infrastruktury elektroenergetycznej i zwiększania mocy przyłączeniowych, brak rozwiązań prawnych umożliwiających pełne wykorzystanie energii produkowanej przez podmioty komunalne, rosnące koszty inwestycji infrastrukturalnych.

W opinii władz samorządowych oraz spółek komunalnych kluczowe znaczenie dla przyspieszenia transformacji będzie miało uproszczenie procedur konkursowych, zapewnienie ciągłości programów wsparcia oraz rozwój instrumentów finansujących magazyny energii, instalacje OZE i infrastrukturę elektroenergetyczną.

Lokalna transformacja jako model rozwoju.

Przykład Czechowic-Dziedzic pokazuje, że skuteczna transformacja energetyczna nie ogranicza się wyłącznie do pojedynczych inwestycji. Jest to długofalowy proces obejmujący modernizację budynków, rozwój odnawialnych źródeł energii, transformację ciepłownictwa, gospodarki komunalnej oraz transportu publicznego.

Dzięki konsekwentnej realizacji przyjętej strategii gmina buduje nowoczesny, odporny i niskoemisyjny system lokalny, który zwiększa bezpieczeństwo energetyczne mieszkańców, poprawia jakość środowiska oraz wzmacnia konkurencyjność gospodarczą całego regionu. Czechowice-Dziedzice stają się tym samym jednym z najbardziej interesujących przykładów lokalnej transformacji energetycznej w województwie śląskim, w grupie średniej wielkości miast w Polsce.

Z dr. Marianem Błachutem, burmistrzem Czechowic-Dziedzic rozmawia Zbigniew Michniowski

Zbigniew Michniowski (Z.M.): Jakie projekty z zakresu transformacji energetycznej są prowadzone, planowane i już zrealizowane?

Burmistrz Marian Błachut (M.B.):

Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej Czechowice-Dziedzice sp. z o.o. realizuje od kilku lat konsekwentną i wieloetapową elektryfikację taboru, która jest dziś najbardziej zaawansowanym programem zeroemisyjnego transportu publicznego w subregionie południowym województwa śląskiego. Łącznie spółka zrealizowała lub realizuje cztery projekty inwestycyjne o charakterze niskoemisyjnym i zeroemisyjnym.

Projekt 1 — „Przyjazna Komunikacja w Czechowicach-Dziedzicach" (zrealizowany, 2017–2019) – tabor niskoemisyjny

W ramach projektu finansowanego z RPO Województwa Śląskiego 2014–2020 (działanie 4.5 Niskoemisyjny transport miejski) zakupiono 4 autobusy z silnikiem diesla spełniającym normę Euro 6 (Solaris Urbino 12 IV generacji) oraz 3 autobusy hybrydowe. Całkowita wartość projektu wyniosła ponad 10,8 mln zł, z czego dofinansowanie UE sięgnęło ponad 7,2 mln zł. W ramach projektu wdrożono też rozbudowany system zarządzania flotą. Projekt zakończono 31 marca 2019 roku.

Projekt 2 — „Elektromobilna komunikacja miejska w Czechowicach-Dziedzicach" (zrealizowany, 2021–2022)

Projekt o wartości 7,59 mln zł (dofinansowanie z RPO WSL 2014–2020 oraz NFOŚiGW łącznie 6 mln zł) obejmował zakup 2 przegubowych autobusów elektrycznych klasy MEGA (18-metrowych) od Solarisa. Wybudowano stację szybkiego ładowania pantografowego przy przystanku Czechowice-Dziedzice Silesia oraz dwie wolne ładowarki plug-in na zajezdni przy ul. Michała Drzymały. Pierwszy elektrobus trafił do eksploatacji w 2022 roku — był to pierwszy taki pojazd w komunikacji miejskiej na całym Podbeskidziu. Szacowany efekt ekologiczny projektu: redukcja emisji CO₂ o ponad 134 tony rocznie, redukcja NOx o ponad 1006 kg rocznie, redukcja pyłu PM10 o 22 kg rocznie.

Projekt 3 — „Zakup dwóch autobusów elektrycznych klasy MAXI wraz z infrastrukturą do ich ładowania" (realizowany z KPO, dostawa 2026)

Przedsięwzięcie realizowane w ramach Inwestycji G 1.3.2 Zeroemisyjny transport zbiorowy Krajowego Planu Odbudowy. Całkowity koszt wynosi 8,04 mln zł, z czego dofinansowanie bezzwrotne to 5,68 mln zł, a pożyczka z NFOŚiGW do 862 tys. zł. W ramach projektu zakupione zostały dwa niskopodłogowe autobusy elektryczne klasy MAXI (Solaris Urbino Electric) oraz zainstalowane dwie stacje ładowania plug-in na zajezdni. Pojazdy dotarły do spółki początkiem 2026 roku.

Projekt 4 — „Rozwój elektromobilnej komunikacji miejskiej w Czechowicach-Dziedzicach" (realizowany z FE SL 2021–2027, dostawa 2026)

Projekt finansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (FE SL 2021–2027) o wartości 15,78 mln zł (dofinansowanie UE blisko 9,93 mln zł). Obejmuje zakup 4 autobusów elektrycznych klasy MAXI (Solaris Urbino Electric), budowę 4 stacji ładowania na zajezdni (2 pantografowe i 2 plug-in) oraz wymianę 3 tablic dynamicznej informacji pasażerskiej. W maju 2026 roku trwały prace budowlane: posadowienie dwóch ładowarek pantografowych o mocy 180 kW każda oraz montaż dwóch ładowarek plug-in o mocy 120 kW każda. Ładowarki pantografowe zapewnią szybkie doładowanie podczas dziennych postojów, plug-in służą do nocnego ładowania. Cztery nowe autobusy mają wyjechać na linie jeszcze w 2026 roku.

- Budowa instalacji PV o mocy 50 kWp – dofinansowanie i pożyczka z WFOŚiGW w Katowicach.

- Rozbudowa instalacji PV o 70 kWp – planowane uruchomienie czerwiec br.

Łączna moc instalacji na koniec czerwca br. 120 kWp

Spółka złożyła wniosek o dofinansowanie projektu w ramach Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 | FENX.03.01 Transport miejski. Zakres projektu obejmuje zakup dwóch autobusów elektrycznych klasy MAXI, rozbudowę instalacji PV do mocy ponad 0,5 MW (panele na gruncie oraz wiata solarna), zabudowę magazynów energii, posadowienie dwóch ładowarek plug-in.

Z.M.: W oparciu o jakie dokumenty, prowadzone są zadania z tego tematu?

M.B.: Działania PKM zakorzenione są w kilku poziomach dokumentów strategicznych i planistycznych. Na poziomie gminy są to: Strategia Rozwoju Gminy Czechowice-Dziedzice do 2030 roku, przyjęta uchwałą Rady Miejskiej nr LVI/661/22 z 29 listopada 2022 r., Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Gminy Czechowice-Dziedzice oraz Założenia do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe — oba dokumenty zaktualizowane uchwałą Rady Miejskiej w maju 2018 roku. Plan zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w gminie Czechowice-Dziedzice, Analiza kosztów i korzyści związanych z wykorzystaniem autobusów zeroemisyjnych przy świadczeniu usług w komunikacji miejskiej organizowanej przez gminę Czechowice-Dziedzice. Cele zeroemisyjności transportu są konkretnie zapisane w dokumentach strategicznych — zarówno gminy, jak i strategii rozwoju samego PKM.

Z.M.: Jakie projekty uznawane są za najistotniejsze?

M.B.: Za kluczowy i przełomowy uznaje się cały program elektryfikacji taboru PKM, a jego centralnym elementem jest docelowe osiągnięcie w pełni zeroemisyjnej i niskoemisyjnej floty autobusowej. Czechowice-Dziedzice wyrastają na lidera w regionie pod względem zeroemisyjnej i niskoemisyjnej komunikacji miejskiej. Pod koniec 2026 roku w taborze PKM znajdzie się aż 8 autobusów elektrycznych: dwa przegubowe (18-metrowe) już eksploatowane z przebiegiem blisko 200 tys. km, dwa 12-metrowe z zamówienia KPO oraz cztery MAXI z projektu FE SL 2021–2027.

Z.M.: Jak są finansowane realizowane i planowane projekty?

M.B.: PKM z powodzeniem łączy różne instrumenty finansowania — co jest samo w sobie warte podkreślenia jako dobra praktyka. Łącznie spółka pozyskała środki z co najmniej czterech źródeł:

Projekt „Przyjazna Komunikacja" (2017–2019): dofinansowanie UE z RPO WSL 2014–2020 w wysokości 7,26 mln zł, wkład własny 1,28 mln zł.

Projekt „Elektromobilna komunikacja" (2021–2022): dofinansowanie w ramach RPO WSL 2014-2020 6 mln zł, a wkład własny w postaci pożyczki preferencyjnej z NFOŚiGW wyniósł 1,58 mln zł.

Projekt KPO (2026): dofinansowanie bezzwrotne 5,68 mln zł oraz pożyczka z NFOŚiGW do 862 tys. zł w ramach Inwestycji G 1.3.2 KPO.

Projekt FE SL 2021–2027: dofinansowanie UE w kwocie nieprzekraczającej 9,93 mln zł, wkład własny 2,59 mln zł. Całkowita wartość projektu: 15,78 mln zł.

Łącznie wartość wszystkich czterech projektów PKM przekracza 42 mln zł, z czego zdecydowana większość pochodzi ze środków zewnętrznych.

Spółka złożyła wniosek o dofinansowanie projektu w ramach Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 | FENX.03.01 Transport miejski. Zakres rzeczowy projektu obejmuje w szczególności:

• zakup autobusów elektrycznych typu MAXI (2 szt.);
  b) dostawę i instalację infrastruktury ładowania (ładowarki plug-in o mocy 150 kW – 2 szt.);
• budowę i rozbudowę infrastruktury elektroenergetycznej, w tym stacji transformatorowej o mocy 1 MW wraz z niezbędnymi pracami adaptacyjnymi oraz zabezpieczeniami;
• wykonanie instalacji fotowoltaicznych (na gruncie oraz na wiacie) oraz magazynów energii;
• budowę infrastruktury towarzyszącej, w tym wiaty solarnej, układów kablowych, robót ziemnych, fundamentowych oraz zagospodarowania terenu;
• wdrożenie systemu monitoringu i raportowania danych.

Wartość projektu wynosiła ponad 15 mln zł.

Z.M.: Co jest istotnymi barierami realizacji planów?

M.B.: Złożoność i wieloetapowość procedur przetargowych oraz aplikacyjnych o środki unijne oznacza, że od decyzji o zakupie do faktycznego wyjazdu pojazdu na linię mijają nieraz dwa–trzy lata. Kluczowym warunkiem uruchomienia kolejnych zakupów było powiązanie harmonogramu podpisania umowy z harmonogramem przetargu i dostawy. Barierą jest też rozbudowa sieci energetycznej - każda kolejna generacja ładowarek wymaga przebudowy przyłączy i zwiększenia mocy przyłączeniowej na zajezdni. Wydłużające się procedury oceny wniosków, podpisywania umów o dofinansowanie.

Z.M.: Co wspomogłoby tempo transformacji i osiągania jej celów?

M.B.: Docelowym działaniem PKM jest zasilanie taboru wyłącznie energią elektryczną — cel ten jest zapisany w strategii gminy i planie rozwoju spółki. Dla przyspieszenia transformacji kluczowe byłoby: uproszczenie i skrócenie procedur w programach KPO i EFRR, ciągłość naborów w programach takich jak „Zielony Transport Publiczny", stabilność regulacyjna pozwalająca planować wieloletnie inwestycje taborowe, oraz wsparcie dla gmin w zakresie rozbudowy infrastruktury przyłączeniowej (mocy elektrycznej dla ładowarek). Komplementarne wsparcie transformacji energetycznej, finansowanie zakupu instalacji PV i magazynów energii.

Warte rozważenia jest też umożliwienie mniejszym spółkom komunalnym (poniżej 50 autobusów) dostępu do tych samych instrumentów finansowych co duże aglomeracje - PKM Czechowice-Dziedzice jest przykładem, że ambitna transformacja jest możliwa nawet przy skromniejszej skali działania.