To właśnie temu zagadnieniu poświęcone było drugie spotkanie Forum Miast Transformacji Energetycznej, które odbyło się 15 czerwca w Sopocie. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele kilkudziesięciu miast i gmin z całej Polski, od dużych ośrodków miejskich, takich jak Warszawa, Łódź, Lublin, Rzeszów czy Włocławek, po miasta średnie i gminy miejsko-wiejskie, m.in. Tychy, Bytom, Wschowę, Brusy, Wągrowiec, Pleszew czy Bogatynię.

Koniec epoki pojedynczych projektów

Jednym z głównych wniosków płynących ze spotkania było przekonanie, że pojedyncze inwestycje energetyczne nie rozwiązują problemów energetycznych miast.

Instalacja fotowoltaiczna na budynku szkoły, modernizacja oświetlenia ulicznego czy zakup autobusów elektrycznych mogą przynosić korzyści, ale dopiero połączenie tych działań w spójny lokalny system energetyczny pozwala osiągnąć trwałe efekty ekonomiczne i środowiskowe.

Coraz większego znaczenia nabiera integracja planowania przestrzennego, polityki mieszkaniowej, transportowej i społecznej z polityką energetyczną. Miasta stają się nie tylko odbiorcami energii, ale również jej producentami, magazynami i lokalnymi operatorami.

Społeczny Fundusz Klimatyczny – szansa dla samorządów

Ważnym elementem dyskusji był Społeczny Fundusz Klimatyczny, który będzie jednym z kluczowych źródeł finansowania transformacji energetycznej w latach 2026–2032.

Polska może otrzymać około 11,4 mld euro na działania związane z ograniczaniem skutków wdrażania systemu ETS2. Środki mają wspierać m.in.:

• termomodernizację budynków,
• wymianę źródeł ciepła,
• rozwój mieszkań energooszczędnych,
• transport publiczny,
• rozwój społeczności energetycznych,
• działania doradcze i edukacyjne.

Dla samorządów oznacza to konieczność wcześniejszego przygotowania lokalnych strategii i projektów, które pozwolą skutecznie sięgać po dostępne środki.

Samorząd jako integrator transformacji

Podczas Forum wielokrotnie podkreślano, że rola samorządu nie ogranicza się do realizacji inwestycji.

To właśnie JST najlepiej wiedzą:

• gdzie występuje ubóstwo energetyczne,
• które budynki wymagają pilnej modernizacji,
• jakie grupy mieszkańców są najbardziej narażone na wzrost kosztów energii,
• jakie lokalne zasoby mogą zostać wykorzystane do produkcji energii.

Coraz większego znaczenia nabiera tworzenie lokalnych map wrażliwości energetycznej oraz wykorzystanie danych pochodzących m.in. z CEEB, ośrodków pomocy społecznej czy operatorów systemów energetycznych.

Energia nie zna granic administracyjnych

Jednym z ważniejszych tematów spotkania było planowanie transformacji w skali obszarów funkcjonalnych.

Granice administracyjne rzadko pokrywają się bowiem z granicami systemów energetycznych. Inne potrzeby występują w centrach dużych miast, inne na ich obrzeżach, a jeszcze inne w gminach miejsko-wiejskich.

Przykładem takiego podejścia są działania podejmowane przez:

• Warszawę,
• Włocławek,
• Rzeszów,
• Dąbrowę Górniczą,
• Koszalin,

których przedstawiciele uczestniczyli w Forum i rozwijają rozwiązania obejmujące nie tylko pojedyncze inwestycje, ale całe lokalne systemy energetyczne.

Społeczności energetyczne coraz ważniejszym elementem rynku

Dużo miejsca poświęcono również nowym modelom organizacji rynku energii. Omówiony został przykład prężnie działającej spółdzielni energetycznej Energynat. Rozwój spółdzielni pozwala zwiększać lokalne wykorzystanie energii, ograniczać koszty dystrybucji i budować większą odporność systemów energetycznych.

Eksperci podkreślali jednak, że powodzenie takich przedsięwzięć zależy przede wszystkim od współpracy samorządów, mieszkańców, przedsiębiorstw oraz operatorów sieci.

Transformacja to proces współpracy

W Sopocie wyraźnie wybrzmiała jedna myśl: transformacja energetyczna nie uda się w pojedynkę.

Skuteczne działania wymagają partnerstwa pomiędzy samorządami, przedsiębiorstwami energetycznymi, mieszkańcami i instytucjami finansującymi. Coraz większą rolę odgrywać będą również związki międzygminne oraz projekty realizowane na poziomie ponadlokalnym.

To właśnie zdolność do współpracy może okazać się najcenniejszym zasobem samorządów w nadchodzącej dekadzie.