W nawiązaniu do zapowiadanego zaprezentowania założeń „30 propozycji Energy Cities prowadzących do transformacji energetycznej obszarów miejskich” rozpoczynamy omówienie pierwszego obszaru strategicznego dotyczącego wzmacniania lokalnych podmiotów. W niniejszym materiale zaprezentujemy dwa pierwsze zakresy działań z obszaru roli władz lokalnych w procesie transformacji energetycznej obejmujących zakresy nowych obowiązków gmin oraz przepisów lokalnej władzy w celu zagwarantowania i podejmowania zrównoważonych decyzji.

1.Wzmacnianie lokalnych podmiotów

1. Obejmij kontrolę nad lokalnymi dostawcami energii
2. Zjednocz podmioty z sektora publicznego, prywatnego i innych w lokalnym sojuszu energetycznym
3. Zapewnij lokalnym budżetom ujęcie pozytywnych i negatywnych zewnętrznych skutków energetycznych
4. Współtwórz długoterminową wizję rozwoju aby na jej podstawie kreować politykę
5. Zwalczaj lokalne „ubóstwo energetyczne”
6. Daj przykład jak zmienić zarządzanie energią w gminie
7. Przygotuj „Plan działań w zakresie transformacji energetycznej”

Propozycja 1.1 Obejmij kontrolę nad lokalnymi dostawcami energii.

Zakres odpowiedzialności za dostawy energii na teren gminy określa „Prawo energetyczne”, a w naszych warunkach odpowiedzialne są za to władze lokalne, samorządowe, przy czym dostawcami i dystrybutorami energii i paliw są z reguły wyspecjalizowane spółki. Często dystrybutorem energii cieplnej w miastach są spółki miejskie. Szczególnie w przypadku, gdy dystrybucją ciepła zajmują się podmioty lokalne związane z gospodarka miejską budują często własne ciepłownie oparte np. o wykorzystanie własnych zasobów biogazu z oczyszczalni ścieków czy składowisk odpadów. Coraz częściej wkraczają tu również pomniejsi producenci ciepła i energii elektrycznej, prosumenci, skupieni np. w spółdzielniach energetycznych. Szczególnie istotne zaczyna być wykorzystanie na użytek własny paneli fotowoltaicznych na obiektach komunalnych czy w zasobach spółdzielni mieszkaniowych do produkcji ciepła, energii elektrycznej czy ciepłej wody użytkowej. Taki model lokalnego mixu energetycznego coraz bardziej ukierunkowany jest na obszarową samowystarczalność energetyczną znacząco zwiększającą bezpieczeństwo dostaw. Niemniej, taki kierunek wymaga od władz samorządowych bardzo wnikliwego współdziałania z energetyką wielkoskalową będącą podstawowym dostawcą energii. Nieustannym problemem takiego kierunku działania jest nienadążanie prac legislacyjnych do możliwego tempa transformacji lokalnych zasobów energetycznych.

Doświadczenie pokazuję, że przekazanie w ręce lokalnej administracji możliwości działania i obarczania odpowiedzialnością zawsze prowadzi do podwyższenia jakości usług. W odniesieniu do energetyki będzie to miało silny wpływ na proces transformacji, gdyż zwiększa akceptację społeczeństwa dla infrastruktury. Dodatkowo wspiera kreatywność i innowacje, a także stymuluje działania lokalne, tworząc w ten sposób ekonomiczną wartość dodaną, która pozostaje na danym obszarze.

Propozycja 1.2. Zjednocz podmioty z sektora publicznego, prywatnego i innych w lokalnym sojuszu energetycznym.

W stosunku do czasu powstania poradnika znacząco zmieniły się warunki gospodarowania, w tym zakresie szczególnie w obszarze energetyki, tak w sensie technologii wytwarzania energii, organizacji sektora, podstaw prawnych działalności jak i sytuacji geopolitycznej. Koncepcja ukierunkowana na samowystarczalność energetyczną przynajmniej w lokalnych obszarach staje się kierunkiem bardzo istotnym. Powstawanie spółdzielni energetycznych i spodziewane korzystne zmiany w tym zakresie, być może prawne zmiany zachęcające do funkcjonowania klastrów energetycznych czy kreowanie innych form działalności producentów i dystrybutorów energii, zmienią zasadniczo strukturę podmiotów zarządzania energią. Jednakże proces podejmowania kluczowych decyzji w tym względzie jest wciąż w gestii rządu i dużych firm energetycznych, które maja interes w utrzymaniu statusu quo, czyli sprzyjaniu dotychczasowego sposobu dostaw centralnych. Jednakże w interesie mieszkańców leży zjednoczenie zainteresowanych podmiotów z sektora prywatnego, publicznego oraz organizacja ich w ramach lokalnych sojuszy energetycznych lub sojuszy transformacji energetycznej. Może to mieć znaczący wpływ na kreowanie polityki energetycznej z punktu widzenia interesów ekonomicznych mieszkańców jak i zasad zrównoważonego rozwoju. Warunkami odniesienia sukcesu w tym zakresie będzie organizacja całego procesu przy udziale samorządu terytorialnego, który będzie jak katalizator dla całego procesu.

Uwaga:

Zróżnicowane zaangażowanie w proces transformacji energetycznej umożliwia wykorzystanie zawartych powyżej sugestii gminom mniej zaangażowanym w ten proces, niemniej doświadczenia miast realizujących znaczące projekty i programy mogą wspomóc te działania. Stąd prośba redakcyjna o przesyłanie uwag tak krytycznych jak i sugestii dotyczących własnych doświadczeń realizacji zadań z zakresu energetyki rozproszonej.

Zbigniew Michniowski