Propozycje grupy 3: Przemyślane planowanie finansowania

• Jakie są rozwiązania w sytuacji kryzysu finansów publicznych, wzrostu zadłużenia i kryzysu kredytowego?
• W jaki sposób możemy finansować transformację energetyczną?
• Co możemy zrobić, aby transformacja wspierała rozwój lokalnej gospodarki i tworzenie nowych miejsc pracy?
• Jakie są perspektywy finansowe w ramach tej nowej gospodarki?

Propozycje dotyczące mobilizacji zasobów finansowych pochodzących w szczególności od lokalnych podmiotów i mieszkańców:

3.1 Pieniądze wydane na energię staraj się utrzymać w swoim regionie.

3.2 Lokalne oszczędności inwestuj w lokalne projekty dotyczące zrównoważonej energii.

3.3 Uwzględnienie prognozy przyszłych cen energii w kalkulacjach ekonomicznych dokonywanych przed podjęciem decyzji inwestycyjnych.

3.4 Wykorzystuj ludzkie możliwości potencjał intelektualny do inżynierii finansowej.

3.5 Powołaj struktury finansowej związane z transformacją energetyczną.

Propozycja 3.1. Pieniądze wydane na energię staraj się utrzymać w swoim regionie

Aktualny problem

Gdzie możemy znaleźć środki na sfinansowanie transformację energetyczną naszych miast? Kwestia ta jest poruszana przez wszystkie lokalne władze w kontekście drastycznych cięć w wydatkach publicznych. W obliczu coraz większej liczby sytuacji nadzwyczajnych, władze lokalne mogą odczuwać pokusę odłożenia tego tematu na później.

Oznaczałoby to nie dostrzeżenie związku pomiędzy transformacją energetyczną a stymulacją lokalnej gospodarki w mieście zamieszkiwanym przez 25000 mieszkańców, gdzie roczny rachunek energetyczny za ogrzewanie, ciepłą wodę i energię elektryczną w odniesieniu do gospodarstw domowych, działalności usługowej i sektora MŚP może sięgnąć blisko jednego miliarda złotych. Jest to znaczna i stale zwiększająca się ilość pieniędzy, która generuje przepływy środków finansowych. Gdzie trafiają te przepływy? Do Kataru, Rosji, czy wielkich korporacji przemysłowych? A może pieniądze te mogą pozostać w mieście? W jakich proporcjach? Po co? A także kogo obchodzi dokąd one trafią? Aby znaleźć wyjście z obecnej sytuacji, lokalne władze muszą bacznie przyglądać się obszarowi, nad którym sprawują władzę.

Propozycja

Bilans energetyczny danego obszaru powinien również zawierać informacje o finansach.

Pozwoliłoby to zobaczyć, jaką sumę coraz corocznie pochłaniają wydatki związane z energią. Ile z tych pieniędzy pozostaje wewnątrz danego obszaru, a ile wypływa na zewnątrz? Cele średnio- i długoterminowe powinny więc być tak ustawione, aby mogły przechwycić te przepływy środków finansowych i wykorzystać je dofinansowania między innymi prac modernizacyjnych sieci energetycznych i lokalnych, wykorzystania energii odnawialnej. Lokalne średnie, małe i bardzo małe przedsiębiorstwa odniosłyby z tego tytułu wiele korzyści.

Warunki odniesienia sukcesu:

• Zmiana sposobu postrzegania wydatkowania pieniędzy na energię przez gospodarstwa domowe i w ramach działań inwestycyjnych, przejście od postrzegania wydatków w kategorii „ograniczeń” do kategorii zasobu „szansy”.
• Gotowość przyjęcia postawy, która oprócz emisji CO2 i racjonalnego wykorzystywania energii będzie również koncentrować się na kwestii rozpływu gotówki.
• Zaprzestanie postrzegania tych wydatków w kategorii dodatkowych kosztów na rzecz inwestycji w ekonomię.
• Uwidocznienie lokalnych korzyści ekonomicznych wynikających z działań podjętych w ramach transformacji energetycznej.

Propozycja 3.2. Lokalne oszczędności inwestuj w lokalne projekty dotyczące zrównoważonej energii

Aktualny problem

Wysychają źródła środków finansowych, z których miasta mogły czerpać na realizację działań w zakresie transformacji energetycznej. Środki publiczne są coraz bardziej skąpe, a bankom, które wydawałoby się powinny zapewnić alternatywne rozwiązania dla finansowania publicznego, brakuje na to funduszy. Pogląd, że oszczędności mieszkańców zamiast na potrzeby tworzenia lokalnych miejsc pracy były wykorzystywane jako pożywka dla międzynarodowej spekulacji, wywołał u obywateli negatywne nastawienie do sektora bankowego. Kwota oszczędności potencjalnie dostępnych na poziomie lokalnym, stanowiąca nadal znaczącą część lokalnego majątku, nie jest w wystarczający sposób inwestowana w działania lokalne. Określenie „krótkie kanały dystrybucji” używane jest w stosunku do żywności (zwiększenie lokalnej produkcji), jak i energii (lokalne odnawialne źródła energii). Teraz musimy się zastanowić nad „krótkimi kanałami finansowania” w celu przywrócenia możliwości nadzoru oszczędzających nad pieniędzmi wykorzystywanymi do finansowania lokalnych rozwiązań energetycznych. Jest to szansa zarówno na pozyskanie funduszy potrzebnych do finansowania projektów, jak i na przywrócenie zaufania pomiędzy kredytodawcami a kredytobiorcami, co powinno pozytywnie wpłynąć na zacieśnienie współpracy pomiędzy nimi.

Propozycja

Umożliwić zaciąganie kredytów bankowych inwestorom terytorialnym takim jak: gospodarstwa domowe, spółdzielnie mieszkaniowe itp. Może się to odbyć za pośrednictwem lokalnych banków spółdzielczych, banków, które zwracają uwagę na efekt ekologiczny realizowanych za pośrednictwem ich pieniędzy inwestycji lub tradycyjnego banku, który chętnie przeznaczyłby część środków, jakimi dysponuje na realizację lokalnych projektów.

Obywatelom są już oferowane możliwości wsparcia lokalnych władz poprzez dokonywanie izolacji mieszkań, czy sprzyjanie rozwojowi ruchu rowerowego. Dlaczego więc nie dać im możliwość przeznaczenia ich oszczędności na potrzeby finansowania lokalnych projektów? Czy nie byłoby to korzystne dla poprawy spójności społecznej i terytorialnej?

Warunki odniesienia sukcesu:

• Zasygnalizowanie opinii publicznej potrzeby poszukiwania nowych rozwiązań dla istniejących problemów.
• Zapewnienie dobrych relacji pomiędzy władzami lokalnymi, przedstawicielami małych i średnich przedsiębiorstw, organizacjami bankowymi i grupami obywateli. 
• Zachęcanie do podejmowania inicjatyw obywatelskich oraz wspólna dyskusja w zakresie rozwiązań alternatywnych. 
• Oferta atrakcyjnego „zysku” i korzystnych warunków kredytowania. 
• Poprawa przejrzystości (i promocja) kanału finansowania wykorzystującego oszczędności.
  

Propozycja 3.3. Uwzględniaj prognozy przyszłych cen energii w kalkulacjach ekonomicznych dokonywanych przed podjęciem decyzji inwestycyjnych

Aktualny problem

Lokalne władze regularnie podejmują uchwały o przystąpieniu do nowych inwestycji w zakresie infrastruktury, czasem nawet bez spojrzenia na koszty operacyjne czy koszty utrzymania.

Powszechnie wiadomo, że inwestowanie w oszczędność energii oraz energię odnawialną pozwala zredukować koszty operacyjne, mimo że kapitał inwestycyjny w tym przypadku może być wyższy, to dodatkowe koszty rozliczane są później z osiągniętych oszczędności. Jednakże kierownicy tych projektów zawsze muszą udowadniać opłacalność inwestycji, obliczając jej stopę zwrotu. Mamy więc sytuację paradoksalną, w której to efektywna inwestycja musi udowodnić swoją wartość, podczas gdy innego rodzaju inwestycje nie muszą tego robić.

A jak oblicza się opłacalność inwestycji? Potencjalne oszczędności zwykle oblicza się, biorąc pod uwagę cenę energii z roku poprzedniego. Jednakże ceny energii po 20, 30 czy 50 latach trwania inwestycji osiągną znacznie wyższy poziom. Decyzje podejmowane są w oparciu o niedokładne dane, a cały projekt przedstawiony jest w niekorzystnym świetle.

Propozycja

Integracja przyszłych cen energii w kalkulacjach ekonomicznych przed podjęciem decyzji inwestycyjnych.

Oczywiście, nie wiemy, jak te ceny będą się kształtować, ale wiemy, że będą wyższe niż ubiegłoroczne. To z kolei może tylko pozytywnie wpłynąć na zwrot z inwestycji. Zasadniczym celem jest opracowanie rzędu wielkości oszczędności, bazując na wzroście cen energii o 20, 30 lub 50% w zależności od okresu trwania inwestycji. Ma to 2 podstawowe zalety. Uwaga zwrócona jest na nieunikniony wzrost cen, a decyzje podejmowane są w oparciu o bardziej trafne założenia.

Warunki odniesienia sukcesu

• Zwrócenie uwagi decydentom oraz służbom finansowym na konieczność przewidywania wzrostu cen energii w celu podejmowania bardziej trafnych decyzji.
• Uwzględnienie w dokumentacji przyszłego ruchu cen, zarówno tych możliwych, jak i najbardziej prawdopodobnych. Pomogą one w podejmowaniu właściwych decyzji.
• Przyjęcie zwyczajów, przedstawienia kosztów operacyjnych generowanych przez każdą inwestycję, niezależnie od rodzaju, w odniesieniu do jej „plusów” i „minusów”.

Propozycja 3.4. Wykorzystaj ludzkie możliwości (potencjał intelektualny) do inżynierii finansowej

Aktualny problem.

Władze lokalne określiły możliwość administracyjne i techniczne, jakimi dysponują w zakresie swojego pola działania. W odniesieniu do efektywności energetycznej większość z nich zatrudniło „menedżera do spraw energii” lub nawet wyspecjalizowany zespół. Zespoły te opierają się zwykle na zapleczu technicznym i stopniowo integrują z nimi również bazę ekonomiczną tak, by móc przedstawiać swoje projekty w oparciu o założenia techniczno-ekonomiczne. Zaczynają również włączać w tę umiejętność te związane z komunikacją, jednak naprawdę nieliczni znają się dobrze na finansach.

Lokalny Wydział Finansowy jest odpowiedzialny za zarządzanie budżetem przyjętym przez Radę Miejską. Posiada możliwość powiedzenia tak lub nie dla projektów innych resortów, ale nie zawsze jest dobrze poinformowany o możliwościach, jakie niosą za sobą mechanizmy finansowania działań dotyczących efektywności energetycznej.

Ten brak kompetencji w dziedzinie inżynierii finansowej staje się szczególnie widoczny, jeśli chodzi o znalezienie rozwiązań dla potrzeb finansowania działań nie tylko podejmowanych przez władze lokalne, ale także przez inne podmioty w danym terytorium.

Propozycja

Stworzyć zespół do spraw projektowania finansowego w celu przygotowania odpowiednich rozwiązań finansowych, zarówno dla władz lokalnych, jak i lokalnych podmiotów.

Konwencjonalne, publiczne lub bankowe systemy finansowania wskazały swoje granice. Teraz nadszedł czas, aby stworzyć i wdrożyć rozwiązania łączące pożyczki, dotacje, metodę finansowania przez stronę trzecią, rozwiązania kooperacyjne’ fundusze rewolwingowe itd. Aby stworzyć także rozwiązania, potrzebujemy inżynierów finansowych.

Warunki odniesienia sukcesu:

• Uwzględnienie obecnego braku rozwiązań finansowych dla finansowania inwestycji w zakresie modernizacji budynków, wykorzystywania lokalnych źródeł energii itp.
• Obliczanie stosunku kosztów funkcjonowania zespołu projektantów finansowych do korzyści, jakie ze sobą niosą. Tym samym zespół musi wykazać, że jego praca przynosi efekty.
• Wsparcie udzielone projektantom technicznym i finansowym, które pozwoli im nawiązać możliwie bliską współpracę.

3.5. Powołaj struktury finansowe związane z transformacją energetyczną

Aktualny problem

Potrzeby inwestycyjne dotyczące ocieplenia budynków, produkcji lokalnej energii odnawialnej oraz rozwoju kogeneracji i ogrzewania centralnego są znaczne. Inwestycje te faktycznie są opłacalne ale ich efekt ekonomiczny rozkłada się w szerokim horyzoncie czasowym. Pod względem finansowym oznacza to, że zwrot z inwestycji jest umiarkowany z kolei sektor bankowy preferuje krótkoterminowe ryzykowne produkty o wysokiej stopie zwrotu. Zrównoważony rozwój nie znalazł jeszcze swojego modelu biznesowego. Zaledwie kilka instytucji publicznych i banków, którym zależy na proekologicznym charakterze finansowych inwestycji decyduje się wesprzeć te działania. W przypadku małych projektów całość mogą komplikować dodatkowo dosyć wysokie koszty transakcji.

Niektóre duże firmy oferują kompleksowe rozwiązania(audyt, studia wykonalności, montaż, finansowanie), ale są one często zbyt drogie i w niewielkim stopniu oddziaływają na sektor MŚP i miejscowych rzemieślników.

Dlatego władze lokalne szukają nowych rozwiązań, z których część jest ściśle związana z tradycyjnym sektorem bankowym.

Propozycja

Stworzenie zabezpieczenia finansowego, które będzie zarezerwowane dla realizacji działań z zakresu transformacji energetycznej.

Mogą one przyjmować różne formy funduszu gwarancyjnego wykorzystującego lokalne oszczędności stanowiąc tym samym zabezpieczenie dla banków oraz wsparcie pracy menedżerów projektów; lokalnego funduszu zrównoważonej energii z przeznaczeniem na finansowanie szeroko zakrojonych przedsiębiorstw przedsięwzięć publicznych i prywatnych, wyspecjalizowanej publicznej lub w połowie publicznej firmy dostarczającej rozwiązań technicznych i finansowych, instytucji ESCO (Energy Saving Company) do kontraktowania działań w zakresie efektywności energetycznej.

Warunki odniesienia sukcesu:

• Trafne zidentyfikowanie lokalnych potrzeb finansowych zarówno publicznych jak prywatnych oraz istniejących rozwiązań w tym tych, które są rzadko stosowane.
• Rekonesans przykładowych niezbędnych inwestycji, dla których nie znaleziono satysfakcjonujących rozwiązań, jeśli chodzi o finansowanie.
• Gromadzenie informacji na temat instrumentów, które zostały lub właśnie są sprawdzane i wykorzystywane głównie dzięki wsparciu programów europejskich.
• Skonfigurowanie panelu składającego się z publicznych i prywatnych podmiotów.

Zbigniew Michniowski